Problemy trawienne niemowląt


Wiele niemowląt na co dzień zmaga się z szeregiem problemów trawiennych, które pojawiają się na skutek niedojrzałości lub wrażliwości układu trawiennego. Z tego też powodu kolka i zaparcia, biegunki i wymioty, refluks i ulewanie, podobnie jak alergie i nietolerancje pokarmowe są częstymi i naturalnymi zjawiskami towrzyszącymi procesowi rozwoju przewodu pokarmowego. Ponieważ ważne jest, aby prawidłowo rozpoznawać objawy i znać różne metody postępowania, nauka poświęca problemom trawiennym niemowląt sporo uwagi. Szczególnie cennych wskazówek udziela Rome Foundation. Podsumowując, zastosowanie wiedzy naukowej, leżącej u podstaw procesów naturalnych, może zapewnić dziecku optymalny dobrostan.

Colicky crying baby

Kolka


Kolka niemowlęca jest jednym z głównych zaburzeń układu pokarmowego, występującym w początkowym okresie życia. Kapryszenie i płacz są typowymi aspektami rozwoju w pierwszych miesiącach życia dziecka. Jednak przedłużający się, nieukojony płacz i cierpienie dziecka mogą niepokoić rodziców, szczególnie gdy tego typu zachowanie wydaje się nie mieć konkretnej przyczyny (Barr i in., 2001).
Dowiedz się więcej…


Zaparcie


Niemowlęta i dzieci często cierpią z powodu trudności z wypróżnianiem, które wiążą się z leniwą perystaltyką, twardym stolcem i bolesną defekacją. W większości przypadków takie objawy zaparcia są czynnościowe, nie zaś organiczne. Dają się skutecznie leczyć przy pomocy środków farmakologicznych lub łagodnych i naturalnych metod niefarmakologicznych.
Dowiedz się więcej…

Baby getting a stomach massage
Nappy pail

Biegunka i wymioty


Typowym problemem żołądkowo-jelitowym wielu niemowląt i małych dzieci jest oddawanie luźnych lub wodnistych stolców oraz większa częstotliwość wypróżniania. Takie objawy biegunki, którym mogą towarzyszyć wymioty, mogą mieć różne źródło. Aby uniknąć poważnych konsekwencji należy odpowiednio dostosować dietę.
Dowiedz się więcej…

Refluks i ulewanie


Choć terminów refluks i ulewanie używa się często zamiennie, zjawiska te różnią się od siebie. Podczas gdy refluks dotyczy jedynie przesunięcia treści żołądka do przełyku, ulewanie oznacza cofanie pokarmu z żołądka do ust, a następnie jego ulanie na zewnątrz. U niemowląt zarówno refluks, jak i ulewanie są częstymi zjawiskami i nie są powodem do zmartwień.
Dowiedz się więcej…

Mother burping her baby on the shoulder
Baby with digestive discomfort

Alergie i nietolerancje pokarmowe


Tym, co odróżnia alergię od nietolerancji pokarmowej jest przyczyna obu tych zjawisk: podczas gdy alergię wywołuje nadmierna reakcja na białko ze strony układu odpornościowego, nietolerancja pokarmowa występuje z powodu reakcji (innej niż immunologiczna) na inne składniki pokarmu. Do typowych przykładów należy alergia na mleko krowie i nietolerancja laktozy. Często alergie i nietolerancje pokarmowe wiążą się z objawami ze strony przewodu pokarmowego, takimi jak kolka i zaparcie, biegunka i wymioty oraz refluks i ulewanie.
Dowiedz się więcej…

  • Kolka


    Terminem kolka określa się zwykle intensywny płacz, rozdrażnienie lub kapryśność niemowlęcia, czemu towarzyszy niewiadomego pochodzenia ostry ból brzucha (Zeevenhooven i in., 2017). Ogólnie przyjętą definicją kolki była kiedyś „reguła trzech”, która powstała w 1954 roku (kryteria Wessela). Zgodnie z tą regułą, płacz dziecka trwający dłużej niż trzy godziny dziennie przez więcej niż trzy dni w tygodniu przez co najmniej trzy tygodnie (w przypadku dziecka dobrze odżywionego i zdrowego) uznawano za objaw kolki (Roberts i in., 2004). W ciągu ostatnich lat uzyskano nowe dane na temat kolki niemowlęcej i innych funkcjonalnych zaburzeń przewodu pokarmowego. W rezultacie znacznie poszerzono kryteria diagnostyczne, które w znacznym stopniu oparto na zbiorze doświadczeń a nie tylko na danych empirycznych. Wypracowano bardziej dokładne kryteria z myślą o badaniach naukowych prowadzonych w szczególności z udziałem noworodków i małych dzieci, ale również dzieci starszych i nastolatków. Zostały one opublikowane przez Benninga i Hyamsa w 2016 r. (Benninga i in. 2016; Hyams i in., 2016), a dostęp do nich zapewnia Rome Foundation. Kolka niemowlęca dotyczy do 25% niemowląt poniżej 3. miesiąca życia (Nocerino i in., 2015). Patofizjologia kolki niemowlęcej nie została do końca poznana i uważa się, że jej podłoże jest wieloczynnikowe. Zakłada się, że kolkę niemowlęcą powoduje wiele różnych czynników, w tym: i) zaburzenie lub niedojrzałość ośrodkowego układu nerwowego lub układu trawiennego; ii) przyczyny psychologiczne; iii) przyczyny związane z przewodem pokarmowym (np. alergia na mleko krowie); iv) zmieniona bakteryjna flora jelitowa (np. zwiększona obecność E.coli); oraz v) zmienione stężenie hormonów jelitowych (np. zwiększone stężenie greliny i motyliny) (Zeevenhooven i in., 2017; Savino i in., 2014). Jednym z najważniejszych celów leczenia kolki niemowlęcej jest pomoc opiekunom w poradzeniu sobie z objawami występującymi u dziecka (prowadzącymi często do frustracji i utraty poczucia bezpieczeństwa) i wzmocnieniu więzi między nimi i dzieckiem (Vik i in., 2009). Ważne jest, aby osoby sprawujące profesjonalną opiekę medyczną miały tego świadomość i oferowały rodzinom stałe wsparcie. Istnieją różne możliwości postępowania w przypadku kolki niemowlęcej, np: i) odpowiednia dieta; ii) leczenie farmakologiczne zmniejszające produkcję gazów lub równoważące florę jelitową (np. środki farmakologiczne lub probiotyki); oraz iii) terapia komplementarna lub alternatywna (np. preparaty ziołowe oraz terapia manipulacyjna bądź behawioralna) (Savino i in., 2014).

    z powrotem
  • Zaparcie


    Zaparcie określa się zwykle jako opóźnione lub utrudnione wypróżnianie, utrzymujące się przez przynajmniej 2 tygodnie i powodujące znaczne cierpienie (Biggs i Dery, 2006). Jest to dolegliwość występująca dość często u niemowląt i dzieci, obniżająca jakość ich życia i wymuszająca częste wizyty u lekarza, a w wyjątkowych przypadkach nawet hospitalizację. Zaburzenie to charakteryzuje się leniwą perystaltyką, oddawaniem twardych i/lub dużych stolców, bolesną defekacją i nietrzymaniem stolca. Tym objawom często towarzyszy ból brzucha (Koppen i in., 2015). Zaparcie określa się mianem czynnościowego (zaparcie czynnościowe, ZC), jeśli nie istnieje organiczna przyczyna dolegliwości, co ma miejsce nawet w 95% przypadków (Tabbers i in., 2014). Pozostałe 5% to przyczyny organiczne, które obejmują zaburzenia metaboliczne lub endokrynne, anomalie w budowie odbytnicy i odbytu, choroby układu nerwowo-mięśniowego oraz choroba Hirschsprunga (Castiglia, 2001). Patofizjologia ZC nie została w pełni poznana, lecz najprawdopodobniej dolegliwość ta ma podłoże wieloczynnikowe. Jednym z istotnych czynników etiologicznych, szczególnie w przypadku małych dzieci, jest świadome wstrzymywanie stolca, co często zdarza się w wyniku negatywnych doświadczeń, np. bolesnego wypróżnienienia. Może to prowadzić do zalegania mas kałowych – obecności dużych mas kału w odbytnicy lub jelitach – oraz biegunki, tj. niekontrolowanego wycieku płynnej treści (Mugie i in., 2011). Odnotowana chorobowość na ZC u niemowląt i małych dzieci różni się w zależności od badania, ale zwykle wynosi od 5 do 27%. Częstotliwość ZC u małych dzieci jest wyższa niż u niemowląt (Zeevenhooven i in., 2017). Ocena objawów zaparcia u dzieci polega przede wszystkim na zebraniu dokładnego wywiadu i przeprowadzeniu badania fizykalnego. W szczególnych przypadkach dalsza diagnostyka może być konieczna, w tym badania laboratoryjne i radiologiczne (Koppen i in., 2015). Ponieważ ZC jest częstą dolegliwością u dzieci na całym świecie, dostępnych jest wiele opcji terapeutycznych – zarówno farmakologicznych, jak i niefarmakologicznych. Interwencje niefarmakologiczne polegają na edukowaniu i obalaniu mitów, treningu czystości, prowadzeniu dziennika defekacji i dodatkowo dziennika spożycia błonnika i płynów (Koppen i in., 2015). Należy pamiętać, że podaż płynów u niemowląt i małych dzieci jest większa niż przeciętnie: im młodsze jest dziecko, tym większe jest jego zapotrzebowanie na płyny. W przypadku dzieci to zapotrzebowanie wynosi 10% masy ciała, zaś u nastolatków już tylko 5% (Böhles, 2012). Interwencje farmakologiczne obejmują trzy kroki: i) usunięcie zalegających mas kałowych; ii) leczenie zachowawcze oraz iii) odstawienie od piersi. Interwencje farmakologiczne – oprócz powyższych trzech kroków – oferują kilka opcji, począwszy od środków przeczyszczających (o działaniu osmotycznym, pobudzającym lub nawilżającym), przez lewatywę i irygację odbytu, po dodatkowe, nowe terapie (np. prukalopryd) (Tabbers i in., 2014; Koppen i in., 2015).

    z powrotem
  • Biegunka i wymioty


    Biegunka jest częstym zaburzeniem przewodu pokarmowego u dzieci, którego przyczyna może leżeć w nietolerancji pokarmowej, alergii, zatruciu pokarmowym lub antybiotykoterapii. Jednak najczęstszym powodem jest wirusowa (np. rotawirus) lub bakteryjna (np. Salmonella) infekcja – „ostre zakażenie przewodu pokarmowego” (NICE, 2009). Takie ostre zakażenie przewodu pokarmowego objawia się zwykle zmienioną konsystencją stolca (luźna lub płynna) oraz/lub większą częstotliwością wypróżnień (zwykle więcej niż 3 razy w ciągu 24 godzin). Ostra biegunka trwa zwykle nie dłużej niż 14 dni, a najczęściej mniej niż 7 dni (Guarino i in., 2014). Objawom mogą, choć nie muszą, towarzyszyć wymioty. Wymioty określa się jako gwałtowny wyrzut treści żołądkowej poprzez przełyk i jamę ustną (NICE, 2009); należy odróżnić je od naturalnego zjawiska ulewania (patrz „Refluks i ulewanie”). Każdego roku średnio 1 na 10 dzieci poniżej 5. roku życia jest kierowane do placówek opieki zdrowotnej na skutek zakażenia przewodu pokarmowego (NICE, 2009). Wśród europejskich dzieci poniżej 3. roku życia zakażenia rotawirusem należą do głównych przyczyn. W krajach, w których wyszczepialność przeciwko rotawirusom jest wysoka Norovirus stanowi główną przyczynę ostrego zakażenia przewodu pokarmowego (Guarino i in., 2014). Nieprawidłowe podejście do żywienia podczas biegunki może prowadzić do błędnego koła niedożywienia. Sytuację pogarsza między innymi złe wchłanianie (np. laktozy i tłuszczów) oraz upośledzona funkcja immunologiczna i osłabiona bariera jelitowa, co z kolei zwiększa ryzyko ponownego zakażenia (Brandt i in., 2015; Brown, 2003). Inną poważną konsekwencją biegunki jest odwodnienie – stan potencjalnie zagrażający życiu. Do objawów odwodnienia należą: drażliwość lub letarg; zmniejszona diureza; zapadnięte gałki oczne, brak łez; ciepłe kończyny; suchość błon śluzowych; zmniejszony turgor skóry (NICE, 2009). Brak odpowiedniego postępowania w przypadku odwodnienia może mieć konsekwencje długoterminowe, takie jak: negatywny wpływ na stan odżywienia organizmu oraz zahamowanie wzrostu (Brown, 2003). Dlatego stosowanie odpowiedniej diety jest priorytetem w zapobieganiu lub przełamaniu błędnego koła, uruchamiającym procesy zdrowienia (Brandt et al, 2015).

    z powrotem
  • Refluks i ulewanie


    Refluks to cofanie się treści żołądkowej do przełyku. Nie musi wiązać się z ulewaniem, które oznacza cofanie się treści żołądkowej do przełyku i jamy ustnej (tj. na zewnątrz). Tym nie mniej, ulewanie jest typowym objawem niepowikłanego refluksu żołądkowo-przełykowego (GOR) (Meunier i in., 2014). Dlatego wyraźne odróżnienie refluksu od ulewania jest trudne, a obu terminów używa się często zamiennie. Należy jednak jasno odróżnić GOR od choroby refluksowej przełyku (GORD), której towarzyszą ostre objawy i powikłania, wymagające specjalnego leczenia (Lightdale i in., 2013). Refluks jest częstym i typowym fizjologicznym procesem, wynikającym z niedojrzałości dolnego zwieracza przełyku. 50% zdrowych i prawidłowo rozwijających się niemowląt ulewa przynajmniej raz dziennie. Refluks pojawia się zazwyczaj w wieku 2-3 tygodni (Meunier i in., 2014), a jego kulminacja przypada na wiek 4 miesięcy (Benninga i in., 2016). Choć refluks jest zwykle zjawiskiem nieszkodliwym i tymczasowym, rodzice często zasięgają porady profesjonalistów, dlatego stał się on częstym tematem poruszanym przez ekspertów. W bardziej ekstremalnych przypadkach refluks może wiązać się z niewystarczającą podażą składników odżywczych, nieprawidłowym wzrostem oraz zwiększonym ryzykiem wystąpienia problemów zdrowotnych, takich jak choroby układu oddechowego. Jednak w odróżnieniu od GORD, GOR jest uznawany za prawidłowy proces, który można rozwiązać metodami zachowawczymi (Lightdale i in., 2013).

    z powrotem
  • Alergie i nietolerancje pokarmowe


    Alergie i nietolerancje pokarmowe mogą być silnie obciążające dla układu trawiennego niemowlęcia. Niektóre z objawów tych dolegliwości zostały opisane w poprzednich rozdziałach: kolka; zaparcie; biegunka i wymioty; oraz refluks i ulewanie (Jochum, 2012). Alergie pokarmowe pojawiają się na skutek wygórowanej reakcji układu odpornościowego na białka (antygeny), podczas gdy nietolerancje pokarmowe mogą występować w odpowiedzi (nie immunologicznej) na inne składniki pokarmowe. Alergia na białko mleka krowiego (ABMK) jest najczęstszą alergią pokarmową u niemowląt i dzieci poniżej 3. roku życia (Vandenplas i in., 2014). ABMK dotyka co dwudzieste dziecko na świecie. Od 5 do 15% niemowląt wykazuje objawy wskazujące na niepożądaną reakcję na białka mleka krowiego. Według szacunków, zachorowalność na ABMK wynosi od 1,9 do 4,9% (Vandenplas i in., 2014; Høst, 2002). Z drugiej strony, przyczyną nietolerancji laktozy jest brak lub zmniejszona aktywność laktazy – enzymu trawiennego, który rozbija disacharyd, laktozę, na absorbowalne monosacharydy. Wyróżnia się trzy postacie nietolerancji laktozy. Wrodzony niedobór laktazy jest schorzeniem niezwykle rzadkim. Zwykle pierwotna hipolaktazja, dająca objawy u dorosłych, postępuje od wieku około 3 lat, a współczynnik chorobowości w Europie wynosi 15%. W innych częściach świata, szczególnie w Azji i Afryce, nietolerancja laktozy występuje częściej niż tolerancja laktozy (80%). Dlatego nietolerancja laktozy u niemowląt ma postać nie tyle pierwotną, ile wtórną. Wtórna nietolerancja laktozy rozwija się na skutek schorzeń przewodu pokarmowego, np. ostrego zakażenia przewodu pokarmowego (CMPA) (alergia nie IgE zależna), powodujących u niektórych niemowląt zmniejszoną produkcję laktazy (Jochum, 2012).

    z powrotem
Arrow back
Drawing of digestive tract
Drawing of smiling baby face
Drawing of a microscope and a plant