Ciąża –
etapy rozwoju zarodka i płodu


Jeszcze przed przyjściem na świat dziecko osiąga kilka kamieni milowych niezbędnych do pomyślnego i zdrowego rozwoju w przyszłości. W ciągu 280 dni ciąży ciało i mózg dziecka rozwijają się tak, że organizm dziecka może z powodzeniem funkcjonować poza ciałem matki. Matka może wspierać rozwój dziecka jeszcze przed jego przyjściem na świat, dbając o właściwą dietę. I tutaj z pomocą przychodzi nauka, która dostarcza wiedzy na temat wymogów żywieniowych matek, promując naturalny i zdrowy rozwój.

Pregnant woman looking at pictures of her unborn child

Wzrost i rozwój dziecka w okresie ciąży


Ciąża to okres od poczęcia do porodu. Trwa średnio 40 tygodni podzielonych na trymestry, w trakcie których zachodzi rozwój komórkowy, zarodkowy i płodowy.
Dowiedz się więcej...


Rozwój somatyczny


W okresie ciąży ciało i narządy dziecka szybko się rozwijają. Choć dla zapewnienia prawidłowego funkcjonowania narządów niektóre z nich rozwijają się jeszcze po porodzie, to rozwój w okresie ciąży determinuje przetrwanie dziecka poza ciałem matki oraz jego zdrowy wzrost w przyszłości.
Dowiedz się więcej...

Foetus in womb
Neurons

Rozwój układu nerwowego


Warunki wstępne dla w pełni funkcjonalnego układu nerwowego rozwijają się od 3. tygodnia ciąży. W momencie przyjścia dziecka na świat jego układ nerwowy, mózgowie oraz połączenia synaptyczne są rozwinięte.
Dowiedz się więcej...

Rozwój behawioralny


Rozwój behawioralny rozpoczyna się względnie późno. tj. w 3. miesiącu ciąży. Do ważnych behawioralnych kamieni milowych należy oddychanie i połykanie, odruch chwytania, otwieranie oczu, reagowanie na bodźce zewnętrzne, ruch płodu oraz habituacja.
Dowiedz się więcej...

Happy father listening to his unborn child
Plate full of healthy food

Żywienie


Na rozwijający się płód wpływają liczne czynniki społeczne i środowiskowe, takie jak stan odżywienia matki, użycie niektórych substancji (legalnych lub zabronionych) oraz trauma psychospołeczna (będąca konsekwencją psychologicznych trudności jakich doświadczyli rodzice w okresie ciąży). Istnieje coraz więcej dowodów na wpływ tych i innych czynników na rozwój płodu. Manifestuje się on efektami epigenetycznymi lub modyfikacjami ekspresji genowej (Feigelman, 2011). Dane naukowe pokazują, że skutkiem braku dostarczenia optymalnych lub odpowiednich składników odżywczych do organizmu płodu może być niska masa urodzeniowa lub anomalie rozwojowe. Z tego powodu ważne jest, aby matka dbała o dobre nawyki żywieniowe i w miarę możliwości stosowała optymalną dietę.
Dowiedz się więcej...

  • Baby growth and development during pregnancy


    W okresie ciąży w macicy kobiety rozwija się płód, który powstaje w wyniku połączenia żeńskiej komórki jajowej (oocytu) z męskim plemnikiem (spermatozoid). Zanim dziecko przyjdzie na świat zapłodniona komórka przechodzi przez wiele etapów rozwojowych. Są to niezwykle złożone procesy, w tym liczne przemiany komórkowe, takie jak podział, migracje, przegrupowanie oraz różnicowanie lub specjalizacja. Ciąża trwa średnio 40 tygodni lub 280 dni. Zwykle do tego okresu dodaje się 2 tygodnie, aby uwzględnić czas między ostatnią miesiączką a kolejną owulacją. Poród normalny przebiega o czasie, a więc pomiędzy 37. a 41. tygodniem ciąży. Za poród przedwczesny uważa się urodzenie dziecka przed 37. tygodniem ciąży, zaś poród po czasie – urodzenie dziecka po 42. tygodniu (DiPietro, 2008). Terminy „wzrost” i „rozwój” posiadają własne definicje w kontekście ciąży. Wzrost oznacza zwykle zwiększenie wielkości lub liczebności komórek, podczas gdy rozwój oznacza różnicowanie i specjalizowanie się komórek do pełnienia odrębnych funkcji o różnym stopniu złożoności. Pełny okres wzrostu i rozwoju płodu dzieli się na dwie odrębne fazy: i) okres zarodkowy – do 8. tygodnia ciąży; oraz ii) okres płodowy – od 9. tygodnia ciąży do porodu. W okresie zarodkowym rozwijają się narządy i układy konieczne do dalszego rozwoju, w tym pępowina i łożysko. Łożysko odpowiada za dostarczanie składników odżywczych, wymianę gazów i produkcję hormonów niezbędnych do utrzymania ciąży (DiPietro, 2008). Rozwój płodu zwykle wiąże się ze zmianami w trzech obszarach rozwojowych: rozwój somatyczny, rozwój układu nerwowego, oraz rozwój behawioralny (Feigelman, 2011). Przykłady najważniejszych zdarzeń, mających miejsce w każdym z tych obszarów rozwoju, zostały streszczone w kolejnych rozdziałach. Ponadto w tabeli poniżej przedstawiono podsumowanie kluczowych kamieni milowych w rozwoju prenatalnym. (Załącznik 0)here

    z powrotem
  • Rozwój somatyczny


    W 6. dniu od poczęcia zarodek ma postać kulistej masy komórek zwanych blastocystą. W 3 tygodniu blastocysta posiada już wykształcone 3 listki zarodkowe (endoderma, ektoderma i mezoderma) z pierwotną cewą nerwową i naczyniami krwionośnymi, dzięki którym parzyste cewy sercowe mogą zacząć pompować krew. Od 4. do 8. tygodnia ciąży zarodek przybiera wygląd człowieka w wyniku fałdowania bocznych części zarodka, wzrost w kierunku dogłowowym i doogonowym oraz wykształcenie pączków kończyn górnych i dolnych. Z końcem 8. tygodnia, tj. z końcem okresu zarodkowego, istnieją już zalążki wszystkich najważniejszych narządów. Z początkiem 9. tygodnia zaczyna się okres płodowy. W tym czasie rozwój somatyczny charakteryzuje się szybkim wzrostem ciała oraz różnicowaniem się tkanek i narządów. W 10. tygodniu twarz płodu ma wyraźne cechy człowieka, a w 12. tygodniu można już rozpoznać płeć dziecka na podstawie zewnętrznych narządów płciowych. Rozwijają się płuca i między 20. a 24. tygodniem powstają prymitywne pęcherzyki, dzięki którym płuca mogą służyć jako narząd wymiany gazowej. Wraz z rozpoczęciem magazynowania białka, tłuszczu i wapnia w trzecim trymestrze, waga płodu zwiększa się trzykrotnie a długość – dwukrotnie (Feigelman, 2011).

    z powrotem
  • Rozwój układu nerwowego


    W 3. tygodniu na powierzchni ektodermy pojawia się płytka nerwowa, która zagłębia się tworząc cewę nerwową, a następnie różnicuje w neurony, astrocyty, oligodendrocyty i komórki ependymalne. W 5. tygodniu wyraźnie widoczne są już 3 pierwotne pęcherzyki mózgowe: przodomózgowie, śródmózgowie i tyłomózgowie. Pod koniec okresu zarodkowego (8. tydzień) najważniejsze struktury ośrodkowego układu nerwowego są już uformowane, zaś na poziomie komórkowym neurony zaczynają migrować na zewnątrz tworząc 6 warstw korowych. Ta migracja dobiega końca w 6. miesiącu, choć różnicowanie się komórek trwa nadal. W momencie narodzin struktura mózgowia jest w pełni rozwinięta i rozpoczyna się znaczne przycinanie synaptyczne. Wraz z nabywaniem nowych doświadczeń poza ciałem matki tworzą się nowe połączenia (Feigelman, 2011).

    z powrotem
  • Rozwój behawioralny


    Do 3. miesiąca brak dowodów na istnienie funkcji behawioralnych układu nerwowego. Reakcje odruchowe na bodźce dotykowe rozwijają się w wymiarze podłużnym. Ruchy oddychania i połykania zwykle pojawiają się w 13-14 tygodniu, zaś odruch chwytania w okolicy 17. tygodnia i przed końcem 27. jest już w pełni rozwinięty. Otwieranie oczu u płodu można zaobserwować między 26. a 28. tygodniem ciąży. W połowie ciąży obserwuje się pełen zakres ruchów płodu. W 3. trymestrze płód reaguje na bodźce zewnętrzne – zwiększa się jego tętno i amplituda ruchów. Przeważnie amplituda ruchów płodu zwiększa się w odpowiedzi na bodźce słuchowe, lecz po kilku powtórzeniach – zmniejsza się. Takie zachowanie nazywamy habituacją – prostą formą uczenia się. Habituacja zwiększa się w późniejszym okresie rozwoju płodu i zwykle jest słabsza w przypadku występowania uszkodzeń neurologicznych lub fizycznego stresu. Podobne reakcje zaobserwowano w odpowiedzi na bodźce wzrokowe i dotykowe (Feigelman, 2011).

    z powrotem
  • Żywienie


    Stosowanie zdrowej, zbilansowanej i zróżnicowanej diety jest ważne w każdym okresie życia. W okresie ciąży posiadanie odpowiednich nawyków żywieniowych, takich jak spożywanie produktów o odpowiedniej kaloryczności i zawartości białka, witamin i soli mineralnych, jest niezbędne dla zapewnienia dobrostanu zarówno matki, jak i jej rozwijającego się dziecka. Zapotrzebowanie na energię w 1. trymestrze ciąży jest zwykle takie samo jak u kobiet nie będących w ciąży. Ogólnie rzecz biorąc, dzienne spożycie kalorii w ciąży powinno wzrosnąć o około 300 kcal. Natomiast w 2. i 3. trymestrze dzienne zapotrzebowanie wzrasta odpowiednio o około 340 i 452 kcal. Należy jednak pamiętać, że ten zakres zależy w dużym stopniu od wieku kobiety, wskaźnika masy ciała (BMI) i stopnia aktywności fizycznej (Kominiarek i Rajan, 2016). Odpowiednie spożycie substancji odżywczych jest konieczne nie tylko dla zdrowia matki w okresie ciąży i zdrowego wzrostu płodu, ale również dla zapewnienia sukcesu w karmieniu piersią i laktacji. Natomiast brak prawidłowych nawyków może mieć negatywny wpływ na wskaźniki urodzeniowe noworodka. W szczególności ma on związek z niską masą urodzeniową (waga poniżej 2500g), przedwczesnym porodem i wewnątrzmacicznym zahamowaniem wzrostu, ale również może przynieść długotrwałe skutki dla rozwijającego się dziecka (Abu-Saad and Fraser, 2010). Otyłość i nadwaga również wiążą się z niskimi wskaźnikami urodzeniowymi noworodków, a kobiety z różnych środowisk mogą być narażone na nadmierny przyrost wagi w ciąży. Do ryzyk matczynych związanych z otyłością należą cukrzyca ciążowa i stan przedrzucawkowy, które niosą zagrożenia w postaci wewnątrzmacicznego obumarcia płodu i wad wrodzonych (Leddy i in., 2008). Według doniesień WHO, zdrowa dieta powinna zawierać odpowiednią ilość węglowodanów, białka, witamin i soli mineralnych pochodzących ze spożycia różnorodnych pokarmów, w tym zielonych i żółtych warzyw, mięsa, ryb, warzyw strączkowych, orzechów, produktów pełnoziarnistych i owoców (WHO, 2016). Ale to nie wszystkie ważne zalecenia, do jakich powinny stosować się kobiety w ciąży. Należą do nich interwencje dietetyczne, takie jak porady dotyczące zdrowego jedzenia i aktywności fizycznej (zalecanej przez WHO, 2016), jak również suplementacja żelaza, kwasu foliowego, witaminy A i cynku, oraz ograniczenie spożycia kofeiny. Kofeina jest jedną z najbardziej popularnych substancji psychoaktywnych na świecie, ale WHO zaleca ograniczenie spożycia kofeiny w szczególnych przypadkach. W przypadku kobiet ciężarnych spożywających wysokie dawki kofeiny dziennie (powyżej 300 mg/dzień) WHO zaleca ograniczenie spożycia tej substancji w ciąży w celu zmniejszenia ryzyka hipotrofii, a nawet, w ekstremalnych przypadkach, poronienia (WHO, 2016). Niektóre ze wspomnianych powyżej pierwiastków zalecanych kobietom w ciąży (np. żelazo czy witamina A) znajdują się w składzie niektórych produktów spożywczych. Jednak gdy ich spożycie z pokarmem jest niewystarczające, należy rozważyć ich suplementację dla zapewnienia zdrowego i pomyślnego przebiegu ciąży (WHO, 2016). Więcej informacji na temat ważnych substancji odżywczych, ich źródeł i działania jest dostępnych w rozdziale NaturScience.

    z powrotem
Arrow back
Drawing of baby lying on the back
Drawing of a microscope and a plant